donderdag 24 november 2011

Vind de driehoek of de cirkel
bron: Wikipedia
Het is heel menselijk patronen te zien in losse dingen of gebeurtenissen. De stipjes te verbinden. Dat kan voor je werken en tegen je in communicatie. Hoe ga je ermee om?

Over patroonherkenning
Een groot deel van de menselijke hersenen is gewijd aan de organisatie van indrukken die via de zintuigen binnenkomen. Natuurlijk kunnen we niet alles verhapstukken, we selecteren. Dat doen we op basis van herkenning. Daarom is het ook zo moeilijk een goed gecamoufleerde soldaat te onderscheiden tussen de blaadjes. Hij doet zijn best op iets anders te lijken. Ons selectiemechanisme herkent de soldaat niet, omdat hij bij iets anders bekends hoort: het bos. En dat geeft het volgende probleem in communicatie.

Het probleem
Als we de vorm van een driehoek herkennen in een plaatje van drie kletsende Pac-Mans, dan kun je roepen tot je een ons weegt dat het alleen drie kletsende Pac-Mans zijn. Mensen oordelen zelf wel over wat ze zien. NS kan bijvoorbeeld 97 van de 100 treinritten foutloos uitvoeren. En nòg kunnen een paar grote vertragingen de indruk geven van een slecht bedrijf.  Een KLM klant die vlak voor vertrek op het klaptafeltje een koffievlek ziet, uit het raampje afgebladderde verf op de motor ziet en moeite heeft met de sluiting van zijn gordel denkt: "Hoe veilig is dit vliegtuig?" Maar het kan erger.

Complot
Veel complottheorieën ontstaan door patroonherkenning. Een stapeling van feiten die tot een niet
bestaand verband worden gebracht. En soms kloppen ze wel. Een test of er in u een goede complotdenker schuil (dit is heel normaal). Dit zijn losse feiten, en ze zijn onomstreden:
  • In 2006 won het CDA overtuigend de verkiezingen (41 zetels)
  • Het waren de laatste verkiezingen met stemcomputers van de firma Nedap
  • Nedaps stemcomputers waren deze verkiezingen de enige die mochten worden gebruikt toen het andere type bij een door BZK uitgevoerde test door de mand viel.
  • Grootaandeelhouder van Nedap is de familie Kruisinga, waarvan Roelof Kruisinga voor het CDA (CHU) staatssecretaris is geweest.
  • Kort na de verkiezingen gingen 600 Nedap stemcomputers in vlammen op.
  • Sinds er geen stemcomputers meer worden gebruikt verliest het CDA steeds meer zetels.
Voor een complotdenker zit hier een vuil spelletje achter. Voor een op patroonherkenning getraind journalist zit er een verhaal in. En dat is nog niet alles.

De ziejewel-cyclus
Wanneer het patroon van herkenning eenmaal in onze hersenen is aangemaakt, hebben we de neiging nieuwe feiten aan dit patroon toe te voegen en voor dit patroon irrelevante feiten weg te laten. Hierdoor ontstaat een cirkel van zelfbevestiging. De ziejewel-cyclus. Dat maakt het nog moeilijker die journalist of complotdenker op andere gedachten te brengen. Maar hoe ga je daar als communicatiespecialist mee om?

Tip 1 Wees een soldaat
Als je zelf denkt dat bepaalde zaken een verkeerde patroonherkenning kunnen opwekken, doorbreek het patroon dan bewust. Camoufleer, verstoor de gevolgtrekkingen.

Tip 2 Gebruik het in je voordeel
Wil je een bepaalde reputatie vestigen? Breng dan verschillende elementen van je reputatie in een kort tijdsbestek achter elkaar naar buiten en herhaal het tot het opvalt. En wel zo kort op elkaar dat patroonherkenning mogelijk is. Je creëert een aantrekkelijk totaalbeeld.
Begin van de week: we zijn grappig
Midden van de week: we zijn charmant
Eind van de week: we zijn slim

Tip 3 Verzin je eigen complot
Wanneer feiten verkeerd uitgelegd kunnen worden, plaats het dan in je eigen verhaal. Dat kan bijvoorbeeld met een overtuigende verhaallijn als onderdeel van storytelling. Fictief voorbeeld:

Nedap was heel blij dat hun stemcomputers het als enige wel goed deden. Toen sloeg het noodlot toe. Wel 600 stemcomputers gingen er in vlammen op. Er wordt geen verband aangetoond met de actiegroep: Wij vertrouwen Stemcomputers niet. Nedap moest van voren af aan beginnen. "Het bedrijf blijft ijveren voor modernisering van democratie. Als mensen makkelijker kunnen stemmen, profiteert de democratie daarvan," aldus Roelof Kruizinga, de man die als staatssecretaris nog de AWBZ heeft ingevoerd om mensen die chronische ziekten of handicaps hebben te beschermen tegen enorme onverzekerbare ziektekosten."

Overigens heb ik Roelof Kruizinga in 2005 ontmoet toen ik een bezoek aan de Nedap fabriek bracht met de toenmalige staatssecretaris van VWS. Een zeer intelligente en vriendelijke man, betrokken bij zijn bedrijf en de maatschappij.

0 Comments: