zaterdag 8 oktober 2011

Hoe kwam het dat #plaszak wereldwijd trending topic werd op Twitter en groot nieuws? Zou het vroeger ook zo zijn gegaan? Zijn er blunders begaan? Een deconstructie is wel op zijn plaats.  Het was een potente mix tussen de poep- en piesfactor, de pispaal-factor en de Twitterfactor. Laten we de factoren in willekeurige volgorde eens ontleden. 




Eerst de achtergrond

Als een trein stilstaat in een weiland door een bovenleidingbreuk of een defect spoor, kan het vrij lang (soms wel een uur of twee) duren voor de trein weer gaat rijden. Als je als reiziger dan net de pech hebt in een trein van het type Sprinter Light Train te zitten en je moet nodig, dan kon je tot voor kort niet naar de wc. Er zit geen wc in. Meestal heb je op de korte ritjes geen toilet nodig. Vergelijk het met de streekbus, daar zit ook geen wc in. De vrijgekomen ruimte van de wc wordt trouwens gebruikt om het toenemende aantal treinreizigers over korte afstanden te kunnen vervoeren op een overvol spoornet. Het gaat bij deze zaak dus om uitzonderingssituaties.Voor die noodgevallen, waarbij ook nog eens sprake is van hoge sanitaire nood, is een soort gadget bedacht. Een plaszak.Vergelijk het met die noodhamer in je handschoenenvakje die je nooit nodig wilt hebben.

De Pispaal-factor
Als NS op tijd rijdt, zal niemand het over NS hebben. Als het mis gaat heeft iedereen het over NS. Omdat in een trein veel mensen als lotgenoten bij elkaar zitten is er enorm veel overlappend referentiekader over het onderwerp NS. Het is iets waarover je het altijd met elkaar eens kunt zijn en het is een dankbaar gespreksonderwerp. Er zit ook altijd een verontwaardigde hoge toon met een wrang snuifje hilariteit in de gesprekken. Zo is het steevast "belachelijk" dat (meestal één enkel) sneeuw (vlokje) effect heeft op het treinverkeer, terwijl dat bijvoorbeeld op de weg of in het luchtvervoer volkomen geaccepteerd is. Deze pispaal-factor speelt in alle landen waar spoorvervoer een grote rol speelt.

Politiek
Klagen over de NS is daardoor ook politiek correct, want het loont om mee te huilen met de wolven. Politici zoals Ineke van Gent, maken dankbaar gebruik van die collectieve verontwaardiging door met belegen woordspelingen over het spoor ("ontspoord","spoor bijster" in dit geval "van de pot gerukt") te strooien, of voor de honderdste keer op te roepen tot vertrek van de voltallige directie zoals Charlie Aptroot steevast doet. Voor de politici is er bovendien een reden het verhaal wat sterker aan te zetten, want je kunt er vragen over stellen aan de minister.

Media
Media laten uit effectbejag graag details weg die de verontwaardiging of hilariteit zouden verminderen. Zo zijn er maar weinigen die de "noodhamer"-achtergrond evenwichtig hebben gebracht. Hoe dat komt? Veel journalisten bestempelen zich als deskundig over NS om het simpele feit dat ze vaak in een trein zitten. Vaak hebben ze voor planning, bijsturing, capaciteitsverdeling en de techniek totaal geen belangstelling en hebben er geen kennis van. Als reiziger zijn velen hun objectiviteit totaal verloren. Je herkent dat doordat je ze vaak als woordvoerder briesend aan de lijn krijgt, terwijl op de achtergrond de gong te horen is van de perronomroep. Die hebben - vóór ze het hele verhaal kennen - zich al voorgenomen een pissig stukje te schrijven. En ze hebben er al tien laaiende tweets over verstuurd. Daarnaast zit er nieuwswaarde in de collectieve verontwaardiging, in de nuance is geen nieuws. De achtergrond is niet belangrijk. Je moet een goed verhaal niet kapot checken.

De Twitter-factor
Via Twitter is er een multiplier aan het werk. Ineens zit je niet meer alleen op kantoor of in de trein te klagen, nee, je kunt het met een heel sociaal netwerk van tienduizenden over een #onderwerp hebben. Als je het er met zijn allen tegelijk veel over hebt, wordt het onderwerp trending topic. Dat gebeurt vaker met Nederlandse onderwerpen, omdat Nederland een hoge Twitterdichtheid heeft dankzij de grote hoeveelheid zendmasten voor mobiele dataverbindingen. Een trending topic status wordt dan, dankzij de nationale-trots-factor weer aanleiding om het verhaal nog eens dunnetjes over te doen en er grappen over te blijven maken.

De Poep-en Piesfactor.
Al sinds onze jeugd moeten we giebelen wanneer het over vieze woorden gaat. Plas, poep, pies, drol, kak, diaree, spuitpoep, leiden ook op latere leeftijd nog vaak tot hilariteit. Veel mensen die dit lezen hebben een glimlach moeten onderdrukken.

De mix
Gooien we deze factoren allemaal in de cementmixer van de medialogica dan verklaart dat Plaszakgate. Maar was dit verhaal vroeger dan niet zo groot geworden? Het had de krant gehaald, maar niet zo groot. In 1999  was NS bezig met het experimenteren met gesloten toiletsystemen. Als interim-woordvoerder moest ik op een vraag uitleggen dat uit Duits onderzoek was gebleken dat open toiletsystemen, die al honderd jaar worden gebruikt, ongevaarlijk zijn voor de omgeving. Feit uit het onderzoek was dat bacteriën niet verder dan 2 meter van het spoor komen als de poep met 135 km per uur uiteensproeit. Sproeipoep! De hilariteit werd nog groter toen van de gesloten systemen bekend werd dat het vocht dat overblijft van zwemwaterkwaliteit moet zijn. Of ik dat zelf dan even wilde proberen. Het verhaal verscheen in veel kranten. Het artikel in Trouw is nog de minst hilarische maar is het enige dat ik kon terugvinden. Als Twitter er toen bij was geweest was #zwemwaterkwaliteit wereldwijd trending topic geweest.

Blunder of niet?
Een blunder bega je als je iets anders had kunnen brengen. Het was het beste geweest als deze oplossing gewoon als "noodhamer in het handschoenenvakje" was belicht. Maar als de vraag komt, kun je er moeilijk omheen een antwoord te geven en kan dit antwoord volkomen verkeerd worden belicht. Het is dan goed dat je als woordvoerder er overal bij gaat uitleggen dat het om een noodhamer-achtige oplossing gaat, niet om een reguliere sanitaire voorziening. Dat geginnegap, dat hoort erbij. Je moet er gewoon gaan staan en het verhaal vertellen. Ik kan nergens een woordvoerder ontdekken die op camera heeft gereageerd. Gemiste kans, maar geen blunder als je de factoren incalculeert.

0 Comments: